Το 2010 η ελληνική οικονομία εισήλθε σε μια βαθιά δομική και πολύπλευρη κρίση, με κύρια χαρακτηριστικά το μεγάλο δημοσιονομικό έλλειμμα, το τεράστιο δημόσιο χρέος, τη συρρίκνωση του ΑΕΠ, την αυξανόμενη ανεργία και τη συνεχή διάβρωση της ανταγωνιστικής θέσης της χώρας. Συνέπεια αυτών ήταν, τον Μάιο του 2010, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και το Διεθνές Νο- μισματικό Ταμείο να ανακοινώσουν τη σύνα- ψη συμφωνίας με την Ελλάδα για ένα τριετές πρόγραμμα αναδιάρθρωσης των οικονομικών και δημοσιονομικών πολιτικών της. Τα κύρια χαρακτηριστικά αυτής της συμφωνίας είναι η αυστηρή εισοδηματική πολιτική, η αύξηση των άμεσων και έμμεσων φόρων, η θέσπιση μέτρων ενίσχυσης της ευελιξίας στην αγορά εργασίας, η περικοπή των δαπανών και η συγχώνευση ή η κατάργηση των φορέων του δημόσιου τομέα που δεν είναι παραγωγικοί. εξακολούθησε να αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα αποδοτικότητας, αποτελεσματικότητας, ισότητας και ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών. Οι μεταρρυθμιστικές πρωτοβουλίες δεν ανταποκρίθηκαν στις προϋποθέσεις διαμόρφωσης και άσκησης σύγχρονης πολιτικής υγείας και δεν κατόρθωσαν να δώσουν λύση στις δομικές αντινομίες που εμφανίζει ο υγειονομικός τομέας.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο τομέας της υγείας βρέθηκε στο επίκεντρο των επιχειρούμενων αναδιαρθρωτικών προσαρμογών. Αιτία για αυτό είναι το γεγονός ότι, παρά τον μεγάλο αριθμό των θεσμικών παρεμβάσεων που έγιναν στο Εθνικό Σύστημα Υγείας (ΕΣΥ) κατά τη διάρκεια των προηγούμενων δύο δεκαετιών με σκοπό την ανάπτυξη των υλικοτεχνικών υπο- δομών του και τον εκσυγχρονισμό των διοικη- τικών-διαχειριστικών μηχανισμών του, αυτό
Στο πλαίσιο αυτό, τίθενται δύο αλληλοσυνδεόμενα ερωτήματα. Το πρώτο είναι κατά πόσο και σε ποιο βαθμό η οξεία οικονομική κρίση που πλήττει την ελληνική οικονομία θα μπορούσε να ιδωθεί ως ο βασικός κινητήριος μοχλός για την προώθηση της μεταρρύθμισης του υγειονομικού τομέα της χώρας. Το δεύτερο αφορά την κατεύθυνση των αλλαγών και των επιπτώσεών τους στην αποτελεσματική και αποδοτική λειτουργία του συστήματος υγείας, καθώς και στην ισότιμη πρόσβαση των υπηρεσιών. Η παρούσα μελέτη αποσκοπεί στο να απαντήσει σε αυτά τα ερωτήματα, προκει- μένου να αποσαφηνιστεί ο χαρακτήρας του θεσμικού πλαισίου προστασίας της υγείας που αυτή τη στιγμή διαμορφώνεται στην Ελλάδα. Πιο συγκεκριμένα, η μελέτη διαρθρώνεται ως εξής:
Στην επόμενη ενότητα αποτυπώνεται η οργανωτική δομή του συστήματος υγείας, με έμφαση στο ρόλο των επιμέρους δρώντων

10
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ ΕΚΘΕΣΕΙΣ (REPORTS) / 7
Στην τελευταία ενότητα συμπυκνώνεται η απάντηση στα δύο βασικά ερωτήματα που έχουν τεθεί στη μελέτη αυτή. Υπό προϋποθέ- σεις, η παρούσα οικονομική κρίση, διακόπτο- ντας την αυτο-αναφορικότητα του συστήμα-
φορέων και κοινωνικών υποκειμένων. Ειδι- κότερα, εξετάζεται ο ρόλος του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης, καθώς και άλλων Υπουργείων που έχουν αρμοδιό- τητες υγείας, των ασφαλιστικών ταμείων, της τοπικής αυτοδιοίκησης, του ιδιωτικού τομέα, των ομάδων πολιτών, των καταναλωτικών ενώσεων και των επαγγελματικών οργανώσε- ων, καθώς και της Εκκλησίας. Επιπροσθέτως, παρουσιάζεται η περιφερειακή διάρθρωση και ο βαθμός αποκέντρωσης του ΕΣΥ, καθώς και η θέση και οι δυνατότητες επιλογών που έχουν οι ασθενείς.
τρούς και της χρησιμοποίησης φαρμάκων από τον ελληνικό πληθυσμό.
Στην Ενότητα 3 διερευνάται η εξέλιξη των δημόσιων και ιδιωτικών δαπανών υγείας. Επι- προσθέτως, αναλύεται η σημασία και η βαρύ- τητα των επιμέρους πηγών χρηματοδότησης του συστήματος, και ιδιαίτερα της φορολογί- ας, της κοινωνικής ασφάλισης, των ιδιωτικών πληρωμών και της προαιρετικής ασφάλισης υγείας. Στη συνέχεια, η μελέτη επικεντρώνεται στη σχέση αγοραστών και προμηθευτών υπη- ρεσιών υγείας και στις μεθόδους αποζημίωσης των μονάδων παροχής υπηρεσιών και των επαγγελματιών υγείας. Σκοπός του κεφαλαίου αυτού είναι να αναδείξει τα προβλήματα και την αναχρονιστικότητα των μορφών χρημα- τοδότησης του υγειονομικού τομέα.
Η Ενότητα 5 επιχειρεί την αξιολόγηση της επίδοσης του συστήματος υγείας σε σχέση με τους διακηρυγμένους στόχους του. Εδώ εντο- πίζεται μια σειρά ανεπαρκειών και δυσλειτουρ- γιών, όπως η άνιση κατανομή του κόστους και του οφέλους λειτουργίας του ΕΣΥ μεταξύ των κοινωνικών ομάδων, η μη αποδοτική κατανο- μή των υγειονομικών πόρων, η χαμηλή τεχνική αποδοτικότητα στην παραγωγή των υπηρεσι- ών υγείας, η χαμηλή ποιότητα της περίθαλψης που οδηγεί στην έκφραση δυσαρέσκειας από τους πολίτες και η φθίνουσα συμβολή του συ- στήματος υγείας στη βελτίωση του επιπέδου υγείας του πληθυσμού.
Αντικείμενο της Ενότητας 4 είναι η οργά- νωση της παροχής των υπηρεσιών υγείας. Αναλυτικότερα, αναδεικνύονται τα προβλήμα- τα που αντιμετωπίζουν οι δομές πρωτοβάθμι- ας φροντίδας και νοσοκομειακής περίθαλψης. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στην οδοντιατρική φροντίδα, η οποία χαρακτηρίζεται από εκτενή ιδιωτικοποίηση και τη σχεδόν παντελή απου- σία του δημόσιου τομέα, καθώς και στη φαρ- μακευτική περίθαλψη, λόγω της πολύ μεγάλης έκτασης της συνταγογράφησης από τους για-
Η ανάλυση των μεταρρυθμίσεων του ΕΣΥ και του βαθμού στον οποίο αυτές εφαρμόστη- καν και συνέβαλαν στον εκσυγχρονισμό της φροντίδας υγείας στην Ελλάδα διενεργείται στην Ενότητα 6. Ειδικότερα, εξετάζονται τα χαρακτηριστικά του πρώτου και του δεύτερου κύματος μεταρρυθμίσεων του συστήματος υγείας κατά τις δεκαετίες του 1990 και του 2000 αντίστοιχα. Εντοπίζονται τα σημεία και τα αποτελέσματα της αποτυχίας αυτών, όπως αντικατοπτρίζονται στα σοβαρά προβλήματα που εμφάνιζε ο υγειονομικός τομέας τη στιγ- μή υπογραφής του Μνημονίου Συνεννόησης, και διατυπώνονται προτάσεις μέτρων που θα μπορούσαν να τα είχαν αντιμετωπίσει. Στη συνέχεια, γίνεται η κριτική επισκόπηση των εξελίξεων στο σύστημα υγείας, έτσι όπως αυ- τές προβλέφθηκαν και επιβλήθηκαν από το Μνημόνιο.

τος υγείας ως εξωγενής προς αυτό παράγοντας ανατροπών, θα μπορούσε να αποτελέσει ένα παράθυρο ευκαιρίας για την αλλαγή του πα- ραδείγματος πολιτικής υγείας στη χώρα, η οποία υπήρξε θεσμικά εξαρτημένη από το νο- τιοευρωπαϊκό μοντέλο άσκησης κοινωνικής πολιτικής. Όμως, η θετική οπτική που μπορεί να δίνει η απάντηση αυτή στο πρώτο ερώτημα σχετικοποιείται και ανατρέπεται από την απά- ντηση στο δεύτερο ερώτημα. Από τις έως τώρα
ενδείξεις, μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι έχει δοθεί υπερβολική έμφαση στην αποδοτικότη- τα και εν μέρει και στην αποτελεσματικότητα του συστήματος υγείας, με πρωταρχικό στόχο την περικοπή των δαπανών υγείας, ενώ έχει παντελώς παραμεληθεί η διάσταση της ισοτιμίας. Αυτό σημαίνει πλήρη υποταγή στις επι- ταγές λιτότητας του Μνημονίου, θέτοντας σε δεύτερη μοίρα τις κοινωνικές επιπτώσεις μιας τέτοιας πολιτικής.