Οι περισσότεροι από εμάς έχουν ταυτίσει στο μυαλό τους την άνοια με την απώλεια μνήμης, ωστόσο το στερεότυπο αυτό συνεπάγεται ότι παραμένουν αδιάγνωστα περιστατικά στα οποία δεν απαντάται το εν λόγω σύμπτωμα», προειδοποιούν επιστήμονες από το πανεπιστήμιο Νορθουέστερν των ΗΠΑ (www.iatropedia.gr) Η αύξηση του μέσου όρου ζωής στις ανεπτυγμένες χώρες της Δύσης έχει σαν αποτέλεσμα και την αύξηση της συχνότητας παθήσεων της τρίτης ηλικίας, όπως η υπέρταση, η στεφανιαία νόσος, η καρδιακή ανεπάρκεια, τα αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια και η άνοια. Πράγματι απαριθμούνται αρκετές παθήσεις της τρίτης ηλικίας ωστόσο σημείο αναφοράς και αναζήτησης θα αποτελέσει η πάθηση της άνοιας όπως προκύπτει και από το θέμα της πτυχιακής εργασίας. Κάποτε η Ιατρική θεωρούσε την άνοια αναπόφευκτη και τυπικά «γεροντική» πάθηση. Σήμερα, αντίθετα, θεωρείται βέβαιο ότι δεν είναι ούτε «φυσική» ούτε «αναπόφευκτη» συνέπεια της γήρανσης, αλλά ότι εξαρτάται, σε μεγάλο βαθμό, από την καλή φυσική και πνευματική κατάσταση του οργανισμού. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος αποτελείται από δισεκατομμύρια νευρικά κύτταρα. Κάπου μετά την εφηβεία τα νευρικά κύτταρα και τα κύτταρα που τα υποστηρίζουν αρχίζουν να ατροφούν και οι συνδέσεις που σχημάτιζαν να αποκόπτονται. Μέχρι την ηλικία των 70 ή των 80 ο εγκέφαλος έχει χάσει το 10% της αρχικής του μάζας. Η συχνότητα της άνοιας έχει σχέση με την ηλικία. Σε ηλικίες κάτω των 65 ετών αφορά 1-2% του πληθυσμού. Για τις μεγαλύτερες ηλικίες η συχνότητα διπλασιάζεται για κάθε πενταετία. Έτσι στις ηλικίες των 85-90 ετών το 32% εμφανίζει άνοια. Ο όρος «άνοια» αναφέρεται σε μια σειρά συμπτωμάτων που παρουσιάζουν άτομα με νοσήματα που προσβάλλουν τον εγκέφαλο. Τα συμπτώματα αφορούν τις νοητικές λειτουργίες και έχουν ως αποτέλεσμα τη σταδιακή και αργή επιδείνωση της ικανότητας του ατόμου να λειτουργεί ικανοποιητικά στην καθημερινή του ζωή. Ο ασθενής πρέπει να εμφανίζει διαταραχή σε μια ή και περισσότερες νοητικές λειτουργίες όπως προκύπτει από κλινική εξέταση. Έτσι, μπορεί να υπάρχει διαταραχή μνήμης, διαταραχή στο λόγο, στη γραφή και την ανάγνωση, διαταραχή στον προγραμματισμό, την προσοχή και την κρίση ή και διαταραχή στην οπτικοχωρική ικανότητα: αναγνώριση αντικειμένων, του χώρου, δυσκολία στο χειρισμό των αντικειμένων ή στο ντύσιμο. Τέλος, μπορεί να υπάρχει γενικότερη διαταραχή στην προσωπικότητα και στη συμπεριφορά.

 

Τα τελευταία χρόνια, το ποσοστό των ατόμων με ήπια νοητική έκπτωση ή κάποια μορφή άνοιας αυξάνεται συνεχώς. Με δεδομένο ότι μέχρι σήμερα δεν έχει βρεθεί αποτελεσματική θεραπεία της άνοιας και οι παρενέργειες των φαρμάκων είναι αρκετές, η ανάγκη εναλλακτικών μη φαρμακευτικών παρεμβάσεων εμφανίζεται επιτακτική. Προς την κατεύθυνση αυτή στόχος της παρούσας μελέτης ήταν η διερεύνηση των επιπτώσεων της φυσικής δραστηριότητας στη νοητική εξασθένηση ηλικιωμένων και η χρήση της ως μη φαρμακευτική παρέμβαση για την αντιμετώπιση της άνοιας. Μέσα από την ανασκόπηση της σχετικής βιβλιογραφίας, η οποία αποτέλεσε τη μέθοδο συλλογής των δεδομένων, μελετήθηκαν έρευνες που δημοσιεύθηκαν από το 2010 έως το 2018 και πληρούσαν συγκεκριμένα κριτήρια ένταξής τους. Οι μελέτες εντοπίστηκαν από τρεις ηλεκτρονικές βάσεις δεδομένων (PubMed, ScienceDirect και Web of Science) και εξετάστηκαν σε σχέση με τον υπό εξέταση πληθυσμό, τον σχεδιασμό της έρευνας, τα είδη των παρεμβάσεων και τα εργαλεία αξιολόγησης που εφάρμοσαν. Η πλειοψηφία των ερευνών φαίνεται να συγκλίνει στην άποψη ότι η φυσική δραστηριότητα προσφέρει σημαντικά οφέλη στα άτομα που υποφέρουν από νόσο Alzheimer ή άλλη άνοια. Πιο συγκεκριμένα, συμβάλλει στη σταθεροποίηση και τη βελτίωση της νοητικής λειτουργίας καθώς και στον περιορισμό και την καθυστέρηση της εμφάνισης σοβαρών νευροψυχιατρικών συμπτωμάτων, όπως κατάθλιψη, σύγχυση, απάθεια κ.ά. Επίσης σημαντικός είναι ο ρόλος της στη βελτίωση της λειτουργικής ικανότητας ασθενών με άνοια με αποτέλεσμα την ενίσχυση της αυτονομίας στις καθημερινές δραστηριότητες και τον περιορισμό του κινδύνου πτώσεων.

Συμπερασματικά, οι έρευνες δείχνουν ότι αποτελεί μία πολλά υποσχόμενη παρέμβαση στην πρόληψη και τη μη φαρμακευτική αντιμετώπιση της άνοιας καθώς συμβάλλει στην αναβάθμιση της ποιότητας ζωής των ασθενών. Ωστόσο, τα αποτελέσματα ποικίλλουν ανάλογα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της άσκησης, όπως το είδος, η ένταση, η συχνότητα και η διάρκειά της. Συνεπώς, είναι σημαντική η κατανόηση και γνώση των εξειδικευμένων παραγόντων που συμβάλλουν έτσι ώστε η φυσική δραστηριότητα να αποκτήσει τα χαρακτηριστικά θεραπευτικής παρέμβασης που θα οδηγήσει στην ανάπτυξη ειδικά σχεδιασμένων προγραμμάτων άσκησης στην άνοια.

Πολλαπλές διαστάσεις της διαδικασίας της γήρανσης. Τι γνωρίζουμε για αυτές; Ενδιαφέρον για τους επαγγελματίες υγείας και περίθαλψης

Η γήρανση είναι ένα πολύπλοκο φαινόμενο. Επηρεάζει όλους τους ανθρώπους, αλλά ο ρυθμός και η έκταση της γήρανσης του κάθε ατόμου ποικίλλει. Υπάρχουν ηλικιωμένοι που ακόμη και σε μεγάλη ηλικία είναι υγιείς, αυτόνομοι, γνωστικά και σωματικά λειτουργικοί και παραμένουν ενεργά μέλη της κοινότητάς τους. Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν ηλικιωμένοι που πάσχουν από χρόνια νοσήματα, νευροεκφυλιστικές παθήσεις και διάφορες αναπηρίες που τους καθιστούν μη αυτόνομους και συχνά τους οδηγούν στην εξάρτηση από άλλους και στην κοινωνική απομόνωση. Επακόλουθα, η μελέτη των παραγόντων που μπορούν να επηρεάσουν τη διαδικασία της γήρανσης είναι πολύ σημαντική για τη βαθύτερη κατανόηση του φαινομένου. Ακόμη περισσότερο, η κατανόηση των συμπεριφορικών παραγόντων όπως οι διατροφικές συνήθειες, το κάπνισμα, η σωματική δραστηριότητα, το κοινωνικοοικονομικό επίπεδο, οι οικογενειακές σχέσεις και οι σπουδές, που μπορούν να επηρεάσουν την υγιή γήρανση, ανοίγει νέους δρόμους παρέμβασης από τις αρχές που καθορίζουν πολιτικές δημόσιας υγείας. Για παράδειγμα, πολλές μελέτες δείχνουν την ευεργετική επίδραση μιας διατροφής με περιορισμένες θερμίδες ή μιας πλούσιας σε αντιοξειδωτικά διατροφής στην αύξηση της μακροζωίας και στην υγιή γήρανση. Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν μελέτες που συνδέουν το κάπνισμα με την επιτάχυνση της διαδικασίας της γήρανσης και διάφορες χρόνιες νόσους και άλλες οι οποίες αναδεικνύουν τη σωματική δραστηριότητα ως πιθανό αναστολέα της. Επιπλέον, ένα υψηλό κοινωνικοοικονομικό επίπεδο μπορεί να εξασφαλίζει ανετότερες συνθήκες διαβίωσης και μεγαλύτερο προσδόκιμο ζωής στον κάτοχό του, ενώ οι οικογενειακές σχέσεις μπορεί να λειτουργήσουν τόσο ευεργετικά όσο και αρνητικά στη διαδικασία της γήρανσης. Τα πολλά έτη σπουδών φαίνεται να συνδέονται με καλύτερη γνωστική λειτουργικότητα σε μεγάλη ηλικία. Πολιτικές δημόσιας υγείας που θα παρεμβαίνουν σε αυτές τις παραμέτρους θα μπορούσαν να έχουν ευεργετικά αποτελέσματα στην υγιή γήρανση ολόκληρου του πληθυσμού.

Η εισήγησή μας, στο πρώτο μέρος, έχει ως θέμα της το πώς εμφανίζονται και περιγράφονται ο όρος «άνοια» και η νόσος άνοια σε αρχαία κείμενα. Καταγράφουμε, δηλαδή, το περιεχόμενο που δόθηκε στην άνοια και σε συναφή προς αυτήν νοσήματα σε διάφορα κείμενα, ξεκινώντας από δύο παπύρους.

Α) Ο Αιγυπτιακός πάπυρος του Ebers (ο οποίος εκτιμάται ότι έχει γραφεί περίπου στο 1555 π.Χ) είναι το αρχαιότερο κείμενο, σύμφωνα με την έρευνά μας, που περιλαμβάνει τις περισσότερες αναφορές σε συναφείς με την άνοια νόσους. Ανάμεσα στα άλλα γίνεται αναφορά, για παράδειγμα, στο «χάσιμο του νου και το γεγονός ότι ξεχνάμε σε μεγάλη ηλικία».

Β) Ο πάπυρος (αιγυπτιακός κι αυτός) του Edwin (γράφτηκε το 1700 π.Χ., αλλά βασίζεται σε κείμενο το οποίο πάει πίσω στο 3000 π.Χ. περίπου) αναφέρεται σε μια ασθένεια παρόμοια με την αφασία (Πάπυρος Edwin Case 22).

Γ) Με τη σημασία της απερισκεψίας, επιπολαιότητας και αβελτηρίας, ο όρος άνοια απαντάται σε πολλούς συγγραφείς/ποιητές: Στον Όμηρο, τον Αναξαγόρα, τον Δημόκριτο, τον Πλάτωνα, τον Αριστοτέλη, τον Αρεταίο τον Καπαδόκη κ.ά.

Δ) Ο Ιπποκράτης χρησιμοποίησε ψυχιατρικούς όρους που τους χρησιμοποιούμε και σήμερα, όπως: Μανία, Μελαγχολία Φρενίτιδα, Παραφροσύνη, Παρακοπή και Παράνοια. Σ

τη συνέχεια, στο δεύτερο μέρος, εστιάζουμε την έρευνά μας στο έργο του Γαληνού (129 μ.Χ – 199 μ.Χ), του δεύτερου σε σπουδαιότητα ιατρού της αρχαιότητας, μετά από τον Ιπποκράτη. Στον Γαληνό αναζητούμε την άνοια και τα συναφή προς αυτήν νοσήματα τα οποία βρίσκουμε στα διασωθέντα έργα του πολυγραφότατου αυτού γιατρού. Ο Γαληνός περιέγραψε, εκτός από την άνοια, άλλες τριάντα περίπου «ασθένειες του νου», όπως: «την έκστασιν, την μώρωσι, το σκοτωματικόν, την φρενίτιδα… Αυτές τις έχουμε καταγράψει με αλφαβητική σειρά. Ως θεραπεία της άνοιας ο Γαληνός προτείνει φλεβοτομή και συνδυασμό βοτάνων. Καταγραμμένη, λοιπόν, περιγραφή ψυχικών νοσημάτων, γενικά, βρίσκουμε από τον 17ο π.Χ αιώνα. Σε ελληνικό κείμενο στον Ιπποκράτη υπάρχουν συναφείς με την άνοια ψυχιατρικοί όροι, ως νόσο την άνοια τη συναντάμε στο έργο του Γαληνού. Μαζί με την άνοια στο έργο του Γαληνού βρίσκουμε και αρκετές παρόμοιες ψυχικές νόσους.

ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ

Επιλέγοντας κατηγορία μπορείτε να δείτε παρακατω τα άρθρα που ανήκουν σε αυτή.

Επιλέγοντας "Πίσω" επιστρέφετε στην προηγούμενη κατηγορία.